Rekoryapiinsaat takipçilerine merhaba! Bu yazımız “Hasmet nedir” konusunu seven herkes için hazırlandı.
Hasmet Nedir? Toplumsal Cinsiyet, Çeşitlilik ve Sosyal Adalet Açısından Bir İnceleme
İstanbul, her gün binlerce farklı hikayeye, düşünceye ve duruma ev sahipliği yapıyor. Her köşe başında, her otobüs durağında, her sokakta başka bir dünyaya tanıklık ediyorum. Farklı grupların birbirleriyle ilişkileri, insan hakları, adalet ve eşitlik konularındaki bakış açıları, bazen o kadar çelişkili olabiliyor ki, her gün biraz daha fazla düşünmeye başlıyorum. Bugün sokakta gördüğüm bir sahneden etkilenerek, hasmet kavramını incelemeye karar verdim. Bu yazıda, “hasmet nedir?” sorusunun toplumsal cinsiyet, çeşitlilik ve sosyal adalet gibi önemli kavramlarla nasıl iç içe geçtiğini, bir genç yetişkin olarak nasıl algıladığımı ve günlük hayatla nasıl ilişkilendirilebileceğini anlatmak istiyorum.
Hasmet Nedir? Tanımı ve Kökeni
Kelime olarak “hasmet”, Türkçeye Arapçadan geçmiş bir terimdir ve “saygı, hürmet, edep” anlamına gelir. Ancak, bu kavram, sadece bir kelime olmanın ötesinde, toplumda şekillenen bireyler arası ilişkilerde de önemli bir rol oynar. Hasmet, belirli bir bireye veya otoriteye gösterilen saygı ile ilgilidir ve genellikle toplumsal normlara, geleneksel değerlere göre şekillenir. Fakat, her kültürde ve hatta her dönemde, hasmetin sınırları, gereklilikleri ve anlamı farklılık gösterebilir.
Birçok toplumda, hasmetin temelinde, belirli bir toplumsal cinsiyet rolü, aile yapısı veya güç dinamiği yatar. Örneğin, geleneksel toplumlarda, genellikle erkekler, yaşlılar veya belirli bir konumda bulunan bireyler, daha fazla hasmet görebilir. Bu dinamik, toplumsal cinsiyet eşitsizliğini, çeşitliliği ve sosyal adaletin nasıl şekillendiğini anlamamıza yardımcı olabilir.
Hasmet ve Toplumsal Cinsiyet İlişkisi
Toplumsal cinsiyet, bireylerin toplumsal olarak kabul edilen rollerine göre şekillenen bir kavramdır. Bu roller, toplumların hasmet anlayışlarını doğrudan etkiler. Türkiye gibi geleneksel yapıya sahip toplumlardaysa, hasmet, sıklıkla erkeklere ve yaşlılara yönelik gösterilen bir davranış olarak karşımıza çıkar. Kadınların ve çocukların gösterdiği saygı, bazen daha alt düzeyde kabul edilir, bazen de kadınlardan beklenen “edep” anlayışı, sıkça eril bir bakış açısıyla şekillenir.
Bunu, İstanbul’un herhangi bir kalabalık caddesinde, otobüste veya metroda gözlemleyebilirsiniz. Çoğu zaman, kadınların erkeklere, yaşlılara ya da üst düzey pozisyonlarda olanlara gösterdiği saygı, hasmetin bir göstergesi olarak toplumun normlarıyla örtüşür. Ancak, bir kadının başka bir kadına gösterdiği saygı veya hasmet, erkeklere gösterilenle karşılaştırıldığında bazen daha az görünür ya da önemsiz sayılır.
Bir gün metrobüste yaşadığım bir olayı anlatmak istiyorum. Yanımda oturan bir kadının, şoföre, “Beyefendi, lütfen hızlanın, geç kalıyoruz!” demesi üzerine, başka bir kadın yolcunun, “Ne kadar kibar bir şekilde söylüyorsunuz, bence ona hasmet etmeniz gerek” şeklinde bir yorumda bulunması, bana hasmetin toplumsal cinsiyetle olan ilişkisini bir kez daha hatırlattı. Kadın, erkek şoföre daha “nazik” bir şekilde saygı gösteriyor, ancak bu nazik olmanın bir anlamı var mıydı? Kendisinden beklenen bir tutum muydu?
Bu örnekte, kadına sadece daha nazik olma ve hasmet gösterme beklentisi yüklenmişti. Erkekler ya da güç sahipleri içinse bu davranış çoğu zaman normal karşılanıyor. Bu da, toplumda kadına yönelik beklentilerin, onun kendine ve başkalarına saygı gösterme biçimlerinin sürekli şekillendiğini gösteriyor.
Çeşitlilik ve Hasmet: Farklı Grupların İhtiyaçları
Hasmet, yalnızca toplumsal cinsiyetle sınırlı bir kavram değildir. Bu kavram, farklı etnik kökenlerden gelen, farklı cinsel yönelimlere sahip veya farklı sosyal sınıflardan olan grupların içindeki bireyler arasında da değişir. Özellikle çeşitliliği daha fazla kabul eden toplumlarda, hasmet anlayışı da daha esnek olabilir.
Örneğin, LGBT+ bireylerin toplumsal kabulü konusunda yaşanan sıkıntılar, onların toplumsal cinsiyetle ilgili hasmet anlayışlarını da etkileyebilir. Genellikle, heteronormatif bir toplumda, LGBT+ bireylere yönelik saygı ve hasmet, onların toplumsal cinsiyet kimliklerine göre şekillenir. “Erkek gibi” ya da “kadın gibi” olmak, bazen toplumsal normlara göre saygı görmeyi belirler. Ancak, günümüzde bu tür kalıp yargıların yıkılması, toplumsal cinsiyet kimliğiyle birlikte, hasmetin de yeniden tanımlanmasına neden olmaktadır.
İstanbul’da bir sivil toplum kuruluşunda çalışan biri olarak, LGBT+ topluluğunun haklarına dair birçok seminer ve etkinlik düzenliyorum. Bu etkinliklerde, insanların bu topluluğa gösterdiği “saygı”nın, yani hasmetin ne kadar yetersiz kaldığını gözlemliyorum. Bazı insanlar, bu bireyleri sadece kimlikleriyle tanıyıp, onlara “saygı” göstermeyi “erkek-kadın” rollerine hapsetmişken, diğerleri onlara hak ettikleri eşit saygıyı sunuyor.
Sosyal Adalet ve Hasmet: Bir Başka Perspektif
Sosyal adalet, toplumsal eşitsizliklere karşı bir duruştur. Hasmet, sosyal adaletin yerleşmesine engel olabilen bir kavram olabilir. Eğer toplumsal yapılar, sadece güç sahiplerine, erkeklere veya yaşlılara yönelik saygıyı vurguluyor ve bunu daha geniş bir çeşitlilik anlayışıyla sağlamıyorsa, o zaman gerçek anlamda adaletten bahsedilemez.
Sosyal adalet, her bireye eşit saygıyı ve fırsatları tanır. İstanbul gibi kozmopolit bir şehirde, farklı kültürlerin ve inançların bir arada yaşadığı bir ortamda, hasmetin nasıl şekillendiğini ve bazen buna nasıl engel olunduğunu görmek oldukça ilginç. İnsanlar, çoğu zaman bir başkasına saygı göstermek yerine, birbirini “yargılama” eğiliminde olabiliyor. Bu da, sosyal adaletin inşa edilmesini zorlaştırıyor.
Bunun bir örneğini birkaç hafta önce işyerimde yaşadım. İşyerinde kıdemli bir erkek çalışan, genç bir kadına, ona “saygı” göstermesi gerektiğini söyledi. Ancak o kadın, kendisine hakaret edilmesini saygı olarak görmediğini ifade etti. İşyerinde farklı sınıflardan gelen bireylerin birbirlerine gösterdiği hasmet anlayışları, bazen toplumsal cinsiyet ve sınıf ayrımcılığı gibi sorunları beraberinde getiriyor.
Sonuç Olarak…
Hasmet, tarihsel ve toplumsal olarak şekillenen bir kavramdır. Toplumsal cinsiyet, çeşitlilik ve sosyal adalet gibi kavramlar, bu saygı ve hürmetin biçimlerini belirler. İstanbul’daki sokaklardan, işyerlerinden ve toplu taşımadan gördüklerimle, her gün bu kavramın nasıl işlediğini daha derinlemesine gözlemliyorum. Hasmet, bir toplumun eşitlik anlayışını ve adaletini yansıtan bir ölçü olabilir. Ancak, bu saygının ve hürmetin herkese eşit bir şekilde gösterilmesi gerektiğini unutmamalıyız.
Umarız “Hasmet nedir” hakkındaki bu rehber işinize yaramıştır. Rekoryapiinsaat ailesiyle kalmaya devam edin!