Ifa imkansızlığı ne demek ?

“İfa İmkansızlığı” Ne Demektir?

Hukuk dili bazen kulağa uzak veya karmaşık gelebilir; ancak aslında günlük yaşamda da karşılığını bulur. Türk hukuku bakımından, “ifa imkansızlığı” terimi, bir borcun ifasının –yani borçlunun yükümlülüğünü yerine getirmesinin– şahsına ya da iradesine bağlı olmayan sebeplerle tamamen ya da kısmen imkânsız hâle gelmesini ifade eder. Özetle: taraflar bir sözleşme kurmuşlardır, yükümlülük doğmuştur; ancak sözleşme sonrası gelişen, borçlunun kontrol edemediği bir durum nedeniyle borç ifa edilemez hâle gelmiştir. Bu durumda borç otomatik olarak sürmez; hukuki sonuçları vardır. [1]

Tarihsel Arka Plan

Hukuk literatüründe sözleşmeye bağlılık ilkesi (pacta sunt servanda) köklü bir ilkedir: sözleşme kurulduysa, taraflar yükümlülüklerini yerine getirmelidir. Ancak bu ilkenin istisnaları vardır. Özellikle borcun ifasının imkansızlığı fikri, hem Roma hukukunda hem de modern medeni hukuk düzenlemelerinde yer alır.

Türkiye’de bu konu, 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu (TBK) kapsamında düzenlenmiştir. Örneğin TBK Madde 136’da borçlunun sorumlu tutulamayacağı sebeplerle ifanın imkânsız hâle gelmesi durumunda borcun sona ereceği açıkça hükme bağlanmıştır. [2] Ayrıca kısmi ifa imkansızlığı (TBK Madde 137) ve aşırı ifa güçlüğü (TBK Madde 138) şeklinde alt başlıklar geliştirilmiştir. [3]

Bu tarihsel düzenlemeler, sözleşme özgürlüğünün yanında adaletin, dürüstlük ve iyi niyet kurallarının da gözetilmesi gerektiğini ortaya koyar. Çünkü tarafların önceden öngöremediği, dışsal ve kaçınılmaz bir engel yükümlülüğün yerine getirilmesini imkânsız kıldığında, hukuki sistem bunu görmezden gelemez.

Günümüzde Akademik Tartışmalar

Güncel akademik yazında ve uygulamada aşağıdaki başlıklar karşılaşılmaktadır:

1. Objektif vs. Sübjektif İmkânsızlık

“Objektif imkânsızlık”, edimin tüm taraflar açısından –üçüncü kişiler açısından da– yerine getirilemez hale gelmesidir. “Sübjektif imkânsızlık” ise sadece borçlu açısından yerine getirilemezliği ifade eder. :contentReference[oaicite:4]{index=4} Akademik literatürde bu ayrım önemlidir çünkü hangi durumda borç tamamen sona erer, hangi durumda sadece borçlu risk altındadır soruları bu ayrımla ilişkilidir.

2. Mücbir Sebep ve İfa İmkânsızlığı Arasındaki İlişki

Akademik tartışmalarda “mücbir sebep” kavramı ile “ifa imkânsızlığı” arasındaki sınırlar sıkça irdelenir. Bir olayın sadece zorlaştırıcı olması yetmez; ifanın tamamen veya önemli ölçüde imkânsız hâle gelmesi gerekir. Yükümlülüğün yerine getirilmesinin ağırlaşması, ancak temiz bir imkânsızlık hali yaratmıyorsa, ifa imkânsızlığı değil, belki “aşırı ifa güçlüğü” söz konusu olabilir. :contentReference[oaicite:5]{index=5}

3. Kısmi İfa İmkânsızlığı ve Uyarlama Talebi

Kısmi ifa imkânsızlığında (TBK m.137) borcun sadece bir kısmı imkânsız hâle gelir. Bu durumda akademik çevrelerde şu soru tartışılır: Bu durumda borçlu sadece imkânsız kısımdan mı kurtulur, yoksa sözleşmenin bütünü mi sona erer? Eğer imkânsızlık durumu sözleşme kurulurken öngörülseydi tarafların kesinlikle sözleşmeyi kurmayacağı açıksa, sözleşmenin tamamının sona ermesi gerektiği görüşü yaygındır. :contentReference[oaicite:6]{index=6}

İfa İmkansızlığının Güncel Önemi

Modern ekonomi, salgınlar, doğal afetler, teknolojik değişimler ve düzenleyici müdahalelerle doludur. Bu değişken ortamda “ifa imkânsızlığı” kavramı reel sektör ve sözleşme hukuku açısından oldukça pratik bir önem taşımaktadır. Örneğin bir üretim tesisi kamulaştırılırsa veya bir hizmet sözleşmesi yasa değişikliği nedeniyle mümkün olmazsa bu durumda ifa imkânsızlığı gündeme gelebilir. [4]

Buna karşılık, sadece ifanın ağırlaşması veya maliyetinin artması bu kavramı otomatik olarak devreye sokmaz; “imkânsız hâle gelme” şartı vardır. Örneğin ekonomik kriz nedeniyle maliyetin artması, doğrudan ifa imkânsızlığı yaratmaz; bu durumda “aşırı ifa güçlüğü” devreye girebilir. [5]

Sonuç

Sonuç olarak, ifa imkânsızlığı bir borcun ifasının tarafın sorumluluğu dışında imkânsız hâle gelmesi halidir. Bu durumda borç sona erer; aksine, alacaklı karşı edimini talep edemez. Bu hukuki kurum, sözleşme özgürlüğü ile adaletin dengelenmesini sağlar.

Etiketler: ifa imkânsızlığı, Türk Borçlar Kanunu, sözleşme hukuku, mücbir sebep, kısmi ifa imkansızlığı

—

Sources:

[1]: https://hukukidurum.com/ifa-imkansizligi/?utm_source=chatgpt.com “İfa İmkansızlığı Nedir? 2025 – Hukuki Durum”

[2]: https://www.ilhanhelvacidersleri.com/turk-borclar-kanunu/turk-borclar-kanunu-madde-136?utm_source=chatgpt.com “Madde 136 – Prof. Dr. İlhan Helvacı Dersleri”

[3]: https://www.erkuthukuk.com/yayinlar/turk-borclar-hukukunda-ifa-imkansizligi-ve-asiri-ifa-guclugu-nedir/.html?utm_source=chatgpt.com “TÜRK BORÇLAR HUKUKUNDA İFA İMKANSIZLIĞI VE AŞIRI İFA GÜÇLÜĞÜ NEDİR …”

[4]: https://www.kasaroglu.av.tr/tr/28779/Sozlesmelerin-Ifa-Imk-nsizligi?utm_source=chatgpt.com “Sözleşmelerin İfa İmkânsızlığı – Kasaroğlu Hukuk Bürosu”

[5]: https://www.ilksoy.com/makale/ifa-imkansizligi?utm_source=chatgpt.com “İfa İmkânsızlığı – ilksoy.com”